Çocuklarda Erken Okuryazarlık Motivasyonu
Okuryazarlık, kültürel bir olgu ve toplumsal bir ihtiyaçtır. Zaman ve mekan içinde kullanımıyla gelişir ve toplumun tarih, ekonomi, politika, eğitim ve edebiyat gibi farklı alanlarının gelişmesini sağlar. Çocuklar, okuryazar bir toplum içinde büyürler ve bu tarihin bir parçası olurlar. Çevresiyle etkileşimde bulunan çocuk, kendinin de bir okuryazar olduğunu keşfederek kendini geliştirmeye başlar. Ayrıca çocuklar yetişkinlerle ilk etkileşimleri sayesinde de okuryazarlıkla ilgili bilgi ve becerilere sahip olmaya başlarlar. Süreç içindeki bu gelişim erken okuryazarlık ile başlar.
Peki nedir bu erken okuryazarlık?
Okuma ve yazma denince akla ilk gelen sözcükleri okuyup yazabilmektir. Ancak bundan önce birçok ön becerinin kazanımı bu süreçle ilişkilidir. Yani erken okuryazarlık çocuğun sözcükleri okuması değil, okuma için ön hazırlık ya da okumaya aşinalık becerisi kazanmasıdır.
Okuma yazma çocuğun bulunduğu her ortamda yer alır. Çocuk bir kağıdı karalarken, eline aldığı kitabı okuyormuş gibi yaparken okuryazarlık davranışı geliştirir. Araştırmalar doğrultusunda çocukların okulla daha tanışmadan birçok şeyi kendi yakın çevresinde öğrendiği ve etkileşimler ile öğrenmelerini inşa eden bireyler olduğu bulunmuştur. Erken okuryazarlık olarak adlandırılan bu becerilerin özellikle 0-6 yaş çocuklarının zamanlarının büyük bir kısmını geçirdikleri aile ve sonra da okulda desteklenmesi çocuğun gelişimi için oldukça önemlidir.
Çocuklarda Okul Fobisi Nasıl Önlenir?
Çocukların özellikle beş yaşına doğru okumaya yönelik önemli ölçüde gelişme görülür ve bu motivasyon okula başlanan ilk yıllarda doruğa ulaşır. Ancak zamanla okumaya yönelik motivasyonları başka çocuklarla rekabet etmeleri, klasik okuma yöntemlerinin çocukların ilgilerini çekmemesi nedeniyle azalır. Yani çocuklar okumaya ilk başladıklarında genellikle istekli olmalarına rağmen sıkıntılarla karşılaştıkça okuma motivasyonları düşer. Çocuklara bu okuma isteğinin kazandırılmasında anne babanın ve daha sonra da öğretmenin çocuğun ihtiyaçlarını karşılaması ve çocuğun kendi hakkında olumlu düşünceye sahip olmasına bağlıdır.
Okuma motivasyonu nasıl desteklenir?
Çocuğun okuma motivasyonunu en çok anne babaların okur yazarlığa yönelik tutumları destekler. Ek olarak ev içi erken okuryazarlık ortamının oluşturulmasıdır. Yani evde fazla sayıda kitap olması ve okumanın olumlu bir etkileşim içinde olması çocuğun okumaya yönelik ilgisini arttırır. Ayrıca çocuğa evde bir yetişkinin kitap okuması, çocuğun okumaya yönelik motivasyonunu yükseltir. Ancak düz bir okuma yeterli olmamaktadır.
- Okuma etkinliklerinin eğlenceli olması
- Etkinliklere çocuğun aktif olarak katılması
- Okuyacak kitabı kendisinin seçmesi
- Etkinlik boyunca çocuklardan karakterleri ve olayları anlatmasının istenmesi
- Çocuklara başardıklarında övgüde bulunulması
- Çocukların gelişimsel özelliklerine göre tasarlanması oldukça önemlidir
Sonuç olarak, erken okuryazarlık becerileri, çocuğun sonraki dönem akademik ve sosyal becerilerini olumlu yönde etkiler. Onların ilgisini çekecek yöntemleri kullanarak onlara bu beceriyi sevdirmenin önemi unutulmamalıdır.
Çocuklar Matematiği Nasıl Öğrenir?
Hacettepe Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü
