Çocuk Gelişimi Dönemleri Ve Bilinmesi Gerekenler

Çocuk gelişimi, çocuk sahibi tüm bireylerin bilgi sahibi olması gereken bir konudur. Bebeklikten başlayan gelişim sürecinin pek çok evresi ve bu evreler hakkında bilinmesi gerekenler vardır. Çocuk gelişimi dönemindeki yaş aralıkları bazı kaynaklara göre farklılık gösterse de genel olarak bakıldığında doğum sonrası 0-2 yaş bebeklik dönemi, 3-6 yaş ilk çocukluk (oyun) dönemi, 7-11 yaş ikinci çocukluk (ilkokul) dönemi ve 12-18 yaş ergenlik dönemi olarak bilinmektedir. Her bir dönem çocuk gelişimi için oldukça önemlidir. Bu sebeple ebeveynlerin bu dönemler hakkında bilgi sahibi olması ve çocuklarına karşı bilinçli davranmaları gerekmektedir.

İçindekiler

Bebeklik Dönemi (0-2 Yaş)

Bebeklik dönemi, fiziksel gelişimin en hızlı olduğu dönemdir. Çocuğun her anlamda sağlıklı büyümesi için bebeklik dönemindeki beslenme ve davranışlar oldukça önemlidir. Bu dönemde bebeğin boy ve kilosu hızlıca artar ve ilk yılın sonunda bebeğin ağırlığı üç katına kadar çıkarken bu oran ikinci yılda azalmaktadır. Bebekler bu dönemde yalnızca fiziksel gelişim değil, ruhsal gelişim de göstermeye başlar. Bebekler bu dönemde oldukça alıcıdır. Duyduğu, dokunduğu ve gördüğü her şeyi algılar ve zihnine yer edinirler. Zamanı geldiğinde de tüm algıladıklarını kullanmaya başlar. Bu sebepledir ki yeni doğan bebeklerin anlamadığı veya algılamadığı bilinen en büyük yanlışlardan biridir. Aynı zamanda bebekler ilk 9 aya kadar annesine bağımlı yaşar. Bebek için ilk 6 ay anne sütü oldukça önem taşır. Daha sonrasında yavaş yavaş katı yiyecekleri öğrenen bebek anne sütüne olan bağlılığı da günden güne azalmaktadır.

Tuvalet eğitimi ve konuşma yetisi de bebeğin bu dönemde kazanmaya başladığı davranışlardan biridir. Bebek ilk başta 2-3 kelime öğrenirken 3 yaşlarına geldiğinde konuşma yetisini tamamen kazanabilmektedir. Tuvalet eğitimi ise bebek için önemli konulardan bir diğeridir. 2 yaşına kadar bebeğin biyolojik gelişimi gereği kaslarına hakim olamaz ancak 2 yaşından itibaren bu durum geliştiğinden dışkısını kontrol etmesi beklenilmektedir. 2 ila 3 yaşından itibaren çocuk dışkısını tutabilmeli veya bırakabilmelidir. Dışkısını kontrol edemediği zamanlarda ise bir sorun var demektir.

Çocuk Gelişiminde Övgü, Taklit ve Açıklamaların Önemi

İlk Çocukluk (Oyun) Dönemi (3-6 Yaş)

Oyun dönemini de kapsayan ilk çocukluk döneminde çocuk aktif olarak çevresine yönelecek, merakı en yüksek seviyede olacaktır. Dış dünyayı keşfetmeye çalışarak en temel becerilerini de bu dönemde kazanmaya başlayacaktır.

Çocuk bu dönemde ilk olarak cinsiyet ayrımının farkına varmaya başlar. Yaklaşık 3-4 yaşlarında kız-erkek kavramlarını tanıyarak basit ayrımları gözlemler. Bu dönemde çocuğun bedensel ve davranışsal gelişimleri zihinsel açıdan da oldukça önem taşımaktadır. Dış dünyayı keşfetmeye başlayacak, kendi bedenini tanımaya başlayacaktır. Özellikle bu yaşlarda ailenin çocuğuna karşı tutumu büyük önem teşkil etmektedir. Çocuğun parklarda arkadaş edinmesi, oyuncaklarla oynaması veya ailenin çocukla olan iletişimi ileri yaşlarındaki davranışlarını oldukça etkilemektedir. Çocuk bu dönemde yavaş yavaş aile dışında kişilerle iletişime geçerek pek çok şeyi keşfetmeye başlayacaktır. Bu dönemde aile içi koşullar ve çocuğun kurduğu arkadaşlıklar oldukça önemlidir.

Bu dönemde çocuğun bedensel gelişimi bebeklik dönemine göre yavaşlasa da kas gelişimi yine devam etmektedir. Aynı zamanda çocuk bu dönemde parklarda oynamaya koşup zıplamaya başlamalıdır. Yine bu dönemde cinsiyetini keşfeden çocuk ona uygun davranmaya başlar ve bu konuda ailesine sorular sorar. Çocuğun sorduğu sorular nedeniyle onu ayıplamak veya azarlamak çocuk üzerinde suçluluk duygusunu gelişmesine yol açacağından bu tarz davranışlar kesinlikle sergilenmemelidir. Ona uygun bir dille cevaplar verilerek merakın giderilmesini sağlamak gereklidir.

Çocuk bu dönemde vicdan, suçluluk ve ahlaki davranışları da öğrenmeye başlar. Yanlış bir davranış sergilediğinde bunu anladıkları görülmektedir. Yalan söylemek, kaba davranmak gibi davranışların yanlış olduğu bu dönemde öğretildiğinde çocuk üzerinde daha kalıcı olabilmektedir.

İkinci Çocukluk (İlkokul) Dönemi (7-11 Yaş)

Çocuğun aile ortamından çıkıp dış dünyayla tamamen iç içe geçtiği okul döneminde pek çok yeni kavramları tanır. Ben merkezcilik azalırken çocuk mantıklı düşünmeye başlar. Edindiği arkadaş sayısı artarak yaşıtları onun için önem kazanmaya başlar. Fiziksel gelişimi bu dönemde yavaşlasa da zihinsel ve dilsel gelişimi artmaktadır. Çocuk bu dönemde okuma-yazma ve hesap becerileri kazanır. Aynı zamanda arkadaşlarıyla çeşitli aktiviteler yaparak güç ve sportif beceri konusundaki yeteneklerini de bu dönemde keşfetmektedir.

Çocuğun bebeklik ve oyun döneminde kazandığı vicdan, ahlaki değerler ve çeşitli davranış ve algılarını bu dönemde sergilemeye başlamaktadır. Aynı zamanda tutumu, tercihleri ve cinsel yönelimi bu yaşlarda ortaya çıkabilmektedir. Çocuğun kelime haznesi bu yaşlarda oldukça geniştir. Bu dönemde kurulan arkadaşlık ilişkilerinde üstünlük çabası, sivrilme gibi sorunlar baş gösterse de genellikle gruplar halinde oynamaya başlarlar.

İlkokul döneminde çocuğun fiziksel büyümesi yavaşlasa da genelde kızlarda 10 yaşından itibaren büyüme hızlanır. Bu durum erkeklerde daha farklı işlemektedir. 9-10 yaşlarında erkeklerin kızlardan daha iri bir vücuda sahip olduğu görülse de genellikle 10 ila 11 yaşları arasında erkeklerin gelişimi kızlara göre daha geç olacağından ufak görünmektedirler.

Çocuklarda Kişisel Gelişim Nasıl Desteklenir?

Ergenlik Dönemi (12-18 Yaş)

Her çocuk için ergenlik yaşı farklı olabilmektedir. Bu sebeple net bir yaş verilmese de genel bir yaş aralığı verilmektedir. Ergenlik dönemi, bedensel açıdan en çok değişiklik gösteren ve ruhsal olarak fırtınalı geçen bir süreçtir. Çocukluk döneminde yavaşlayan bedensel gelişim bu dönemde büyük ölçüde artmaktadır. Aynı zamanda ergenlik dönemi, bireyin en sağlıklı geçirdiği dönemdir. Yetişkinliğe adım atarken çocukluk hastalıkları son bulur. Ter ve yağ bezlerinin salgıları artacağından tek sorun sivilcelenme ve akne olabilmektedir. Ergenlik döneminde görülen diğer değişiklikler ise:

Fiziksel değişiklikler oldukça fazladır.
Ben merkezcilik bu dönemde yine artabilmektedir.
Kimlik arayışına odaklanan bireyler kendilerini daha yalnız ve bunalımda hissedebilmektedir.
Üreme olgunluğu yine bu dönemde oluşmaya başlar.
Benliğini sorgulama da yine bu dönemde görülmektedir.

Ergenlik dönemi kimi genç için epey çalkantılı geçse de kimisi bu dönemi daha sakin atlatabilmektedir. Bu dönemde bireyin kişiler arası iletişimi artarken ona destek olunmalıdır. Ebeveynler bu dönemde çocuklarına olan davranışlarını iyi ölçmelidir. Özellikle ergen çağında yapılan küçük düşürmeler, iletişim kopukluğu genç bireyin bu dönemini daha zor atlatmasına neden olmaktadır. Bu sebeple aileler çocuklarıyla olan iletişimine dikkat etmeli, onların davranışlarını iyi ölçmelidir.