Gelişimsel Kilometre Taşlarının Önemi Nedir?

Gelişimsel kilometre taşları, bir çocuğun olgunlaşma sırasında ulaşması beklenen bir dizi hedef veya belirteçtir. Bunlar 5 alana ayrılır: kaba motor, ince motor, dil, bilişsel, sosyal-duygusal ve davranışsal. Gelişimsel dönüm noktalarını anlamak ve belirlemek, sağlayıcının gecikmiş gelişmeyi daha ustaca tanımasına, daha erken müdahaleleri kolaylaştırmasına ve sonuçları iyileştirmesine yardımcı olabilmektedir.

İçindekiler

Tipik Kilometre Taşları

Altı ay: Yabancı kaygısı duyar, ünsüzleri sesleri öylemeye başlar; eşyaları ağzına götürür.
Dokuz ay: Ayrılık kaygıs yaşar, eller ve ayaklar üzerinde ‘durur’, desteksiz oturur, emekler, kıskaç hareketi ile kavrar; “hayır”ı anlar, parmağıyla işaret eder, “anne” veya “baba” der; “cee-ee” oynar.
On iki ay: Giyinirken kolunu ya da bacağını dışarı çıkarır, tanıdıkları gidince ağlar; iyi duruyor; basit komutlara cevap verir, jestler yapar, bir şeyleri bir bardağa koyar ve çıkarır, bir şeyleri birbirine vurur.
On sekiz ay: Rol yapma oyununa girer, tanıdık insanları öper/sarılır, yalnız yürür, basamakları çıkar, mutfak eşyaları ile yemek yer, birkaç bireysel kelime söyler, bir vücut bölümünü işaret eder, pastel boya, keçeli kalem veya kalemle karalar.
İki yıl: Diğer çocuklarla oynamaya başlar, paralel oyun; parmak uçlarında durur, topa vurur, topu üstten atar; iki ila dört kelimelik cümleler kurar, bir kitaptaki şeylere işaret eder, dilin %50’sini anlayabilmekte; dört veya daha fazla bloğu istifler, iki adımlı talimatları takip etmekte.
Üç yıl: Kendini giydirir/soyunur, başkalarını kopyalar, sırayla; merdiven başına bir ayakla aşağı ve yukarı yürür, kolayca koşar; dilin %75’ini anlayabilir; altı veya daha fazla blok istifler, bir kitaptaki sayfaları çevirir, düğmelere basar ve düğmeleri çevirir.
Dört yıl: Başkalarıyla oynamayı sever, daha yaratıcı oyun; tek ayak üzerinde zıplar, tek ayak üzerinde iki saniye durabilir, makasla keser; şiir okuyabilir veya şarkı söyleyebilir, temel dilbilgisini anlar; bazı renkleri ve sayıları tanımlar, iki ila dört vücut parçası olan bir kişiyi çizer.
Beş yıl: Gerçek ile taklit arasında ayrım yapar, arkadaş gibi olmak ister; 10 saniye tek ayak üzerinde durabilir, takla atabilir; başkaları tarafından kolayca anlaşılır, hikayeler anlatır, gelecek zamanı kullanır; 10’a kadar sayar, altı vücut parçası olan bir insan çizer, bazı harf ve sayıları yazdırır.

Endişe Yaratabilecek Durumlar Nelerdir?

Gelişimsel dönüm noktaları, yaşlandıkça çocukla birlikte gelişmekte. Klinisyenlerin, gecikmelerin hemen tespit edilebilmesi için normatif dinamik olgunlaşma sürecine aşinalık geliştirmeleri zorunludur. Müdahaleye karşı duyarlılık erken çocukluk döneminde en belirgindir. Gelişimsel sapma ne kadar geç tanımlanırsa, duygusal, sosyal ve akademik işlev bozukluğu geliştirme riski o kadar belirgin hale gelmekte.

Geliştirmedeki gecikmeler birçok nedenden dolayı gözden kaçabilmektedir. Bazen gecikme, kısa bir muayenede ince ve tespit edilemez. Ayrıca, ebeveynler bir tedirginliğin varlığını inkar edebilir ve herhangi bir anormalliği sağlayıcılara bildirmeyebilir. Gecikmeler gözden kaçabileceğinden, rutin takibi sürdürmek önemlidir.

Gelişimsel gecikmeler spesifik (bir alanda mevcut) veya küresel (2’den fazla alanda mevcut) olabilmekte. Çocuklar başlangıçta yalnızca belirli bir gecikmeyle gelebilirler. Buna rağmen ek işlev alanlarında sonraki gecikmeler geliştirmeye devam edebilirler. Böylece küresel bir gecikmeye ilerleyebilirler. 5 gelişim alanından dil, okuryazarlık düzeyi ve bilişsel beceriler için önemli bir tahmin etme faktörü olduğu ve daha önceki müdahalelerden en çok yararlandığı için değerlendirilmesi en göze çarpanı olarak kabul edilebilmektedir.

Bebeklerde Down Sendromu Nasıl Anlaşılır? Uzmanından Öneriler

Erken Müdahale ile Sonuçların İyileştirilmesi

Bir çocuğun gelişiminin yaşamın ilk yıllarında nasıl ilerlediği, bireyin yaşam boyu gelişimini ve yetişkinlikte potansiyel olarak elde edebileceği başarı düzeyini belirleyebilmektedir. Birinci basamak hekiminin rolü, normal gelişimin tanınmasında ve gelişimsel gecikmelerin belirlenmesinde çok önemlidir. Sağlayıcı, bakıcıya uygun ileriye dönük rehberliğin ana hatlarını vermelidir. Ek olarak çocukları büyüdükçe neyi başarmasını beklemeleri gerektiği konusunda onları eğitmelidir. Ebeveynlerle güçlü bir ilişki geliştirmek, çocuğun gelişiminde herhangi bir anormallik tespit edildiğinde, ebeveynlerin rahatsızlığı kabul etmesini ve önerilen müdahale stratejilerine ve tedavi planlarına uymasını sağlamak için önemlidir.

Konuşma ve dil gecikmesi gibi gelişimsel gecikmeler, otizm spektrum bozukluğu (ASD) gibi durumların bir özelliği olabilmekte. Bunun yanı sıra ayrıca prognostik bir faktör olarak hizmet etmekte. Bu nedenle Amerikan Pediatri Akademisi’nin tavsiyesi 9, 18 ve 30. aylarda tarama yapılması; ve 18 ve 24 ayda Otizm Spektrum Bozukluğu taraması önemli olmaktadır.

Tarama sonuçları gelişimsel gecikmeyle ilgili olduğunda, daha fazla, eksiksiz bir değerlendirme gereklidir. İdeal olarak gelişim uzmanları tarafından yapılan değerlendirmeler evde veya tıp merkezlerinde yapılabilmekte. Eğitimciler, psikologlar, sosyal hizmet uzmanları ve terapistler gibi erken çocukluk uzmanları, çocuğun uygun bakımı almasını sağlayacak multidisipliner ekibin bir parçası olarak dahil edilmelidir.

Erken müdahale programlarına mümkün olduğunca erken başvurmak, daha olumlu sonuçlar elde etmek için değerlidir. Bu programlar sadece eksiksiz değerlendirmeler sağlamakla kalmaz, aynı zamanda aileleri gerekli hizmetlere bağlar. Ek olarak onlara ulaşım, ev ziyaretleri, danışmanlık, sigorta gibi konularda ailelere yardımcı olacak hizmet koordinatörleri ve sosyal hizmet uzmanları sağlamakta. Erken Müdahaleye başvurmak için belirli bir teşhisin gerekli olmadığını bilmek ve ebeveynleri sevk talebinde bulunabilecekleri konusunda eğitmek önemlidir.