3 Adımlı Olumlu Ebeveynlik Sistemi: Çocuğunuza Tepki Vermek Yerine Cevap Verin
İçindekiler
Birinci Adım: Çocuğunuzun Duygularını Kabul Edin
Çocuğunuzun davranışını (olumlu disipline) değiştirmenin ilk adımı, yaşadıklarına karşı empatik olmaktır. Bunu somut bir şekilde yapmak için, önce onların ne hissettiklerini kabul ederiz.
Nasıl Yapılır?
Çocuğunuzla göz hizasında olun ve nasıl hissettiklerini sorun. Daha küçük çocuklarla, onlar için duyguyu adlandırabilirsiniz. İlk başta, duygunun davranışını veya ifadesini görmezden gelin – sadece çocuğunuzun temel duyguyu tanımlamasına yardımcı olun.
“Kamyonunla köpek yavrusundan tepki almaya çalıştığını görüyorum. Onunla oynamak istiyor musun?”
“Oyun alanında arkadaşına sert davrandığını görüyorum. Gerçekten sinirli mi hissediyorsun?”
“Gitme zamanının geldiğine üzüldüğünü görüyorum. Gittiğin için üzgün müsün?”
Yanıtlarını dinleyin ve ardından onlarla empati kurun. “Bu zor”, “üzücü”, “üzücü” veya “Ben de daha önce böyle hissetmiştim” gibi şeyler söyleyebilirsiniz.
Çocukların duygularını kabul etmek, duyguları anlamalarına yardımcı olur ve özellikle erkek çocuklarda daha iyi empati ve toplum yanlısı davranışlara yol açar. Duygular hakkında konuşmak, küçük çocuklarda daha fazla paylaşma ve yardım etme davranışlarıyla da ilişkilidir.
Duygular hakkında bu konuşmaya başladığınızda onların kalplerini dinliyorsunuz. Yanıt olarak, bu duyguları size ifade etmenin güvenli olduğunu hissedeceklerdir. Çocuğunuza duyguları aracılığıyla koçluk yapmak, duygusal zeka ve düzenleme için temel oluşturmalarına yardımcı olacaktır.
İkinci Adım: Çocuğunuzun Duygularını Yaymak İçin Fiziksel Olarak Bağlanın
Duygularını kabul ettikten sonra, çocuğunuzla fiziksel olarak bağlantı kurmanın zamanıdır, bu da duygularına gidecek bir yer vermeye yardımcı olur.
Davranışı düzeltmeden veya davranışı değiştirmelerini istemeden önce çocuklarınızla bağlantı kurmak, işbirliği yapmalarını çok daha olası hale getirecektir.
Anahtar, çocuğunuza büyük duyguları olduğunda bile onları kabul ettiğinizi göstermektir. Davranışlarını kabul etmenize gerek yok ama kim olduklarını ve nasıl hissettiklerini kabul ediyorsunuz. Bu kabul, olumlu ebeveynliğin önemli bir bileşenidir.
Nasıl Yapılır?
Çocuğunuzun sırtını ovuştururken: “Beklemek zor. Bazen beklemenin de zor olduğunu düşünüyorum.” (Burada empati kuruyorsunuz, duyguyu normalleştiriyorsunuz ve fiziksel olarak bağlantı kuruyorsunuz – “Seninle buradayım”).
“Gerçekten sinirlisin. Dinozor gibi ayaklarını yere basmak ister misin? Bir sarılmaya ne dersin?” (Burada hayal kırıklığını ve fiziksel bir bağlantıyı serbest bırakmanın fiziksel bir yolunu sunuyorsunuz).
Sarılmak güçlü olabilir. Özellikle ebeveynden gelen sarılmalar olmak üzere strese karşı tampon oldukları bulunmuştur.
Kabul etme ve bağlanma genellikle aynı anda gerçekleşir. Çocuğunuzu kabul ettiğinizde, ona sizin aracılığınızla bu duygu için bir çıkış yolu da vermiş olursunuz. Bu duyguyu kanalize etmelerine yardımcı olursunuz. Bu aynı zamanda duygusal zekanın da temellerini atıyor.
Çocuğunuzun duygularını isimlendirerek ve onlarla bağlantı kurarak, onlara duygularıyla başa çıkmanın sağlıklı yollarını öğretiyorsunuz – duygularını şişirmeyi veya duygularına göre hareket etmeyi değil, onları ifade etmeyi ve paylaşmayı öğretiyorsunuz.
Üçüncü Adım: Çocuğunuza Olumlu Davranışları ve Duygularını İfade Etmenin Sağlıklı Yollarını Öğretin
Artık çocuğunuz kabul edildiğine ve size bağlı hissettiğine göre, ona bir dahaki sefere neler yapabileceklerini öğretmenin zamanı geldi.
Çocuğunuzun davranışını değiştirmesini sağlamak, onu, çocuğunuzu değişmek istemesi için güçlendirecek şekilde sunmakla ilgilidir – pozitif ebeveynlikte “disiplin” işte böyle görünür.
Çocuklar kendilerini güçlenmiş hissettiklerinde, davranışlarını tehdit ve korku yoluyla dışarıdan kontrol etmeniz yerine, davranışlarını değiştirmek için içsel olarak motive olacaklardır.
Ek olarak, çocuğunuz tepkisel bir durumdayken ders vermek de yardımcı olmaz. Araştırmaya göre, müzakere ve akıl yürütme çoğu durumda en etkili iki disiplin stratejisidir.
Çocukların davranışları yaşla birlikte değişir. Yaklaşık 18 aylıktan 5 yaşına kadar, doğrudan meydan okuma azalır, ancak basit reddetme ve müzakere yaşla birlikte artar. Meydan okuma veya reddetmenin aksine müzakereyi daha sık kullanan 5 yaşındaki çocukların, dışsallaştırma bozukluğu gibi psikolojik davranış sorunları geliştirme olasılığı daha düşüktü.
Olumlu ebeveynlikte kullanılan stratejiler: müzakere, akıl yürütme, seçimler yapma, sınırlar içinde taviz verme, burada ve şimdi etkilidir ve çocuğunuzun uzun vadeli sorunları çözme yeteneğinin temelini oluşturmaya yardımcı olur.
Ebeveyn Olarak Gelişmenin Sırrı
Nasıl Yapılır: Müzakere Yoluyla Öğretme
“Gitmemiz gerek, çok eğlendik! Yapacak son bir şey seç ve gidelim. Başka sefere daha uzun kalalım. Bir dahaki sefere, ayrılma zamanının geldiğini bilmen için sana fazladan bir uyarı vereceğim ve oynamak için daha fazla zamanın olması için oraya biraz erken varacağımızdan emin olacağım. Bir dahaki sefere ayrılma zamanı geldiğinde ne yapacaksın? Yeni iyi alışkanlığımız nedir? Yapacağımız son bir şeyi seçeceğiz!”
Nasıl Yapılır: Akıl Yürüterek Öğretme
“Köpek yemek yerken onun etrafında her zaman gerçekten yüksek sesle konuşursak ne olacağını düşünüyorsun? Ya yemek yerken biri seni korkutursa?” Oğlum “Belki yemeyi bırakırdı.” “Evet, o zaman hastalanırdı, değil mi?” Oğlum “Evet, onun hasta olmasını istemiyorum.” “Hayır bilmiyorsun, biliyorum ama artık o yemek yerken ne yapacağımızı biliyoruz, değil mi? Ve bir dahaki sefere bunu hatırlayacaksın. Yemek yerken her şeyin sakin olduğundan emin olacak kişi siz olacaksınız. Bu senin işin olabilir!”
Nasıl Yapılır: Mola Vererek Öğretme
“Sinirli olsak bile oyun alanını itip itemeyiz. Hayal kırıklığımızla ne yapabiliriz? ayaklarımızı yere vurabilir miyiz? Kollarımızı sallamak mı? Kızgın topumuzu atmak mı? Daha iyi hissedene kadar burada birlikte ara verelim.”
Hacettepe Üniversitesi Çocuk Gelişimi Bölümü
